Мегамед+ · Здравје и превенција

17 ноември
Рак на грлото на матката

17 ноември е светски ден за елиминација на ракот на грлото на матката – официјален глобален настан посветен на ставање крај на ракот на грлото на матката како јавноздравствен проблем.

01 · Формирање и ризик-фактори

Како се формира рак на грлото на матката:

Ракот на грлото на матката првенствено настанува како резултат на долготрајна, перзистентна инфекција со високоризични типови на хуман папиломавирус (ХПВ).

Тој се развива чекор по чекор.

• Пренос на ХПВ (прв чекор):

ХПВ е честа инфекција што се пренесува по сексуален пат. При изложеност, имунолошкиот систем на телото обично природно го елиминира вирусот во рок од една до две години, без да предизвика штета.

• Перзистентна инфекција (втор чекор):

Кај мал процент од луѓето, имунолошкиот систем не успева да го елиминира вирусот, па така високоризичната ХПВ-инфекција (најчесто со соеви како ХПВ 16 и ХПВ 18) останува активна долги години.

• Клеточни промени (трет чекор - преканцерозна состојба):

Вирусот, кој перзистира во организмот, се вградува во ДНК на клетките во така наречената „зона на трансформација“ (местото каде што надворешниот дел од грлото на матката преминува во внатрешниот канал).

Вирусните протеини (како што се E6 и E7) ја нарушуваат нормалната регулација на клеточниот раст, предизвикувајќи мутација на здравите клетки на грлото на матката, при што тие стануваат абнормални (состојба позната како преканцерозни лезии или дисплазија).

• Прогресија кон рак:

Доколку овие преканцерозни промени останат неоткриени и нетретирани подолг временски период (често во траење од 3 до повеќе од 15 години), абнормалните клетки на крајот можат да прераснат во инвазивен карцином.

Главни видови на рак на грлото на матката:

• Сквамозен карцином (карцином на сквамозни клетки):

Опфаќа од 70% до 90% од случаите, започнува во тенките, рамни сквамозни клетки што го обложуваат надворешниот дел на грлото на матката (егзоцервикс).

• Аденокарцином:

Започнува во жлездените клетки што го обложуваат внатрешниот канал на грлото на матката (ендоцервикс).

Примарна причина и клучни фактори на ризик :

Примарна причина

• Високоризична ХПВ инфекција:

Хроничната инфекција со онкогени соеви на ХПВ (како што се ХПВ 16, 18, 31, 33 и 45) со текот на времето ги оштетува клетките на грлото на матката, што доведува до преканцерозни лезии кои можат да се претворат во рак доколку не се лекуваат.

Клучни фактори на ризик кои придонесуваат

• Ослабен имунолошки систем:

Состојби како ХИВ/СИДА или употребата на долготрајни имуносупресивни лекови го отежнуваат отстранувањето на ХПВ инфекцијата од страна на телото. Жените кои живеат со ХИВ се соочуваат со значително поголем ризик.

• Пушење тутун:

Хемикалиите од пушењето ги оштетуваат клетките на грлото на матката и ја нарушуваат способноста на имунолошкиот систем да ги отстрани ХПВ инфекциите, удвојувајќи го ризикот од развој на рак на грлото на матката.

• Рана сексуална активност и повеќе партнери:

Станувањето сексуално активно на млада возраст (особено под 18 години) или имањето повеќе сексуални партнери (или партнери со повеќе партнери) ја зголемува веројатноста за изложеност на ХПВ.

• Други сексуално преносливи инфекции (СПИ):

Коинфекциите со СПИ како што се кламидија, гонореја, сифилис или херпес можат да ја зголемат ранливоста или перзистентноста.

• Репродуктивни фактори:

Три или повеќе доносени бремености или прва доносена бременост на млада возраст (под 20 години) е поврзано со поголем ризик.

• Долгорочна употреба на орални контрацептиви:

Земањето апчиња за контрацепција пет или повеќе години е поврзано со умерено зголемен ризик, кој постепено се намалува по прекинувањето.

• Недостаток на редовен скрининг:

Неполагањето на рутински ПАП тестови или ХПВ тестови овозможува раните промени на клетките да останат неоткриени.

02 · Симптоми

Симптоми за рак на грлото на матката:

Ракот на грлото на матката во рана фаза обично не предизвикува никакви симптоми или знаци, поради што редовните скрининзи, како што е ПАП-тестот, се од суштинско значење.

Кога ќе се појават симптоми – често како што ракот расте или се шири во околното ткиво – тие обично вклучуваат:

• Невообичаено вагинално крвавење:

Крвавење по вагинален сексуален однос, крвавење или појава на дамки помеѓу менструалните циклуси, пообилни или подолготрајни менструации од вообичаеното, или какво било крвавење по менопаузата.

• Невообичаен вагинален исцедок:

Исцедок што е воденест, густ, со силен мирис или помешан со крв.

• Болка во карлицата:

Болка во долниот дел на стомакот, карлицата или долниот дел на грбот, која не престанува.

• Болка при сексуален однос:

Непријатност или болка за време на сексуален однос.

Доколку ракот се прошири на околните ткива или органи, може да се појават дополнителни симптоми:

• Оток на едната или на двете нозе

• Тешкотии или болка при мокрење или празнење на цревата

• Крв во урината

• Постојан замор или необјасниво губење на тежината

Овие симптоми може да бидат предизвикани и од состојби што не се канцерогени, како што се фиброиди (миоми) или инфекции, па затоа треба веднаш да се консултирате со лекар или здравствен работник за проценка на состојбата.

03 · Дијагностика

Како се открива рак на грлото на матката:

Рак на грлото на матката и преканцерозни клетки се откриваат преку рутински скрининг тестови, физикални прегледи и дополнителни дијагностички испитувања.

1. Скрининг тестови (пред појавата на симптоми)

• Пап-тест (Папаниколау тест):

За време на гинеколошки преглед, лекарот зема примерок од клетки од површината на грлото на матката. Во лабораторија, овие клетки се испитуваат под микроскоп за да се утврдат евентуални абнормални или преканцерозни промени.

• ХПВ ДНК тест:

Овој тест проверува дали во клетките од грлото на матката се присутни високоризични соеви на хуманиот папиломавирус (ХПВ), кои се причина за речиси сите случаи на рак на грлото на матката. Тестот може да се направи истовремено со Пап-тестот или како посебна анализа.

2. Дополнителни дијагностички испитувања (доколку резултатите од скринингот се абнормални или се присутни симптоми)

Ако скрининг тестот покаже абнормални резултати – или ако пациентката има симптоми како што е необично крварење – лекарите спроведуваат подетални испитувања како што се:

• Колпоскопија:

Лекарот користи специјален инструмент за зголемување (колпоскоп) со силно осветлување за детално да го прегледа грлото на матката. Може да се нанесе и посебна течност за да се истакнат абнормалните делови.

• Биопсија:

За време на колпоскопија или гинеколошки преглед, лекарот зема мало парче ткиво од грлото на матката, кое потоа се испитува во лабораторија. Вообичаени видови се: биопсија со инструмент за земање примерок (punch biopsy), ендоцервикална киретажа, LEEP процедура (електрохируршка ексцизија со јамка) или конизација (конусна биопсија).

3. Одредување на стадиумот и снимање (доколку се потврди рак)

Ако се дијагностицира рак, лекарите може да спроведат дополнителни испитувања за да утврдат дали болеста се проширила и во кој обем:

• Снимања (радиолошка дијагностика):

МР (магнетна резонанца), КТ (компјутерска томографија) или ПЕТ-КТ.

• Ендоскопски прегледи:

Преглед на внатрешноста на мочниот меур (цистоскопија) или на ректумот (проктоскопија).

• Гинеколошки преглед под анестезија:

Детален физикален преглед извршен од специјалист.

Редовните прегледи помагаат во рано откривање и полесно лекување на болеста.

Вашето здравје е на прво место!

Закажи преглед