Мегамед+ · Здравје и превенција
Ноември
Месец за подигнување на свеста за рак на простата
Месец ноември е посветен за подигнување на свеста за машкото здравје, познат како “МОВЕМБЕР”. Луѓе низ целиот свет пуштаат мустаќи за да се подигне свеста на клучни здравствени проблеми кај мажите, како што се рак на простата, рак на тестиси и ментално здравје.
Ракот на простата е еден од најчестите видови рак дијагностицирани кај мажите ширум светот, особено кај оние постари од 50 години.
01 · Формирање и ризик-фактори
Како се формира рак на простата:
Ракот на простатата настанува кога ќе се појават промени во ДНК на клетките во простатата, поради што тие почнуваат неконтролирано да растат и да се размножуваат.
Процесот на негово формирање најчесто се одвива на следниот начин:
Промени во ДНК:
Здравите клетки следат одредени ДНК-инструкции за да растат и да изумираат со одредено темпо. Кога мутациите ќе ја променат оваа функција, клетките продолжуваат да живеат и да се размножуваат, формирајќи тумор.
Жлездени промени:
Процесот често започнува кога нормалните жлездени клетки развиваат промени што не се канцерогени, како што е простатичната интраепителна неоплазија (ПИН), која со текот на времето може да прерасне во рак.
Клучни фактори на ризик:
Иако точната причина кај секој поединец не е секогаш јасна, постојат неколку фактори што ја зголемуваат веројатноста за појава на рак на простата:
Возраст:
Ризикот значително се зголемува по 50-тата година од животот.
Семејна историја:
Ако татко, брат или друг близок роднина имал рак на простата, тоа го зголемува вашиот ризик.
Наследени гени:
Оштетени наследени гени – како што се BRCA1, BRCA2 или гени поврзани со Линчовиот синдром – го зголемуваат ризикот.
Раса и етничка припадност:
Црнците се соочуваат со поголем ризик од појава на рак на простата, при што постои и поголема веројатност ракот брзо да напредува.
Телесна тежина:
Дебелината може да го зголеми ризикот од поагресивни форми на болеста или форми што брзо напредуваат.
Изложеност на хемикалии:
Контактот со одредени супстанции, вклучувајќи ги „Агент Оринџ“ (Agent Orange) или арсен, се поврзува со зголемен ризик.
02 · Симптоми
Симптоми за рак на простата:
Ракот на простата во рана фаза обично не предизвикува никакви симптоми.
Кога се појавуваат симптоми, тие често се преклопуваат со неканцерогени состојби како што се зголемена простата (бенигна хиперплазија на простата или БПХ) или простатитис.
1. Уринарни симптоми
- Проблеми со мокрење или слаб, бавен или прекинат проток на урина
- Тешкотии при започнување на мокрење или напрегање
- Често мокрење, особено често будење ноќе (ноктурија)
- Ненадејна итност или чувство дека мочниот меур не е целосно празен
- Болка или печење при мокрење
2. Други локални симптоми
- Крв во урината или спермата (важен предупредувачки знак)
- Болна ејакулација
- Еректилна дисфункција (проблеми со добивање или одржување на ерекција)
3. Напредни или метастатски симптоми
Ако ракот на простата се прошири надвор од простатата кон коските или други области, знаците може да вклучуваат:
- Длабока, постојана болка во долниот дел на грбот, колковите, карлицата или бутовите
- Слабост или вкочанетост во нозете
- Необјаснето губење на тежина и замор
- Анемија или фрактури на коските од ширење
03 · Дијагностика
Како се открива рак на простата:
Утврдувањето дали имате рак на простата бара медицинска проценка во неколку чекори, бидејќи ракот на простата во рана фаза обично не предизвикува никакви симптоми.
1. Првичен скрининг и проценка
Лекарите обично ја започнуваат проценката со еден или со двата од следниве почетни тестови:
Крвен тест за ПСА (PSA):
Тестот за простата-специфичен антиген (ПСА) го мери нивото на протеин во крвта што го произведува простатата. Високото ниво на ПСА или неговиот пораст може да укажуваат на рак, иако нивото на ПСА може да биде зголемено и поради состојби што не се рак, како што се зголемена простата или инфекција.
Дигитален ректален преглед (DRE):
Лекарот внимателно внесува прст (со ракавица и лубрикант) во ректумот за да ја опипа простатата и да провери дали има тврди делови, јазли или абнормални форми.
2. Сликовни дијагностички методи
Доколку тестот за ПСА или дигиталниот ректален преглед укажуваат на можен проблем, лекарот може да препорача дополнителни испитувања со сликовни методи:
Мултипараметриска магнетна резонанца (mpMRI):
Специјализирано снимање кое создава детални слики од ткивото на простатата, со цел да се откријат сомнителни области и да се одлучи дали е потребна биопсија.
3. Потврдување на дијагнозата (Биопсија)
Биопсија на простата:
Ова е единствениот сигурен начин да се потврди дали имате рак на простата. Уролог користи тенка игла за да земе мали примероци од ткивото на простатата (преку ректумот или преку перинеумот).
Глисонов скор (Gleason Score) / Степенска група (Grade Group):
Патолог го испитува ткивото од биопсијата под микроскоп за да утврди дали се присутни клетки на рак и колку агресивно изгледаат тие.
4. Одредување на стадиумот (Доколку се открие рак)
Ако се потврди присуство на рак, може да се спроведат дополнителни испитувања, како што се скенирање на коските или ПЕТ-скенирање, за да се провери дали ракот се проширил надвор од простатата.
Редовните прегледи помагаат во рано откривање и полесно лекување на болеста.